Cách viết kịch bản: Hướng dẫn từ ý tưởng đến định dạng chuyên nghiệp

Kịch bản là gì?

Kịch bản chứa thông tin về nhân vật, lời thoại do diễn viên thể hiện cùng các chỉ dẫn về địa điểm, bối cảnh và những chi tiết cần thiết để hiện thực hóa ý tưởng của tác giả.

Biên kịch phải nắm được những nguyên tắc nhất định về cách viết và định dạng văn bản, nhưng trên hết, họ cần có một câu chuyện hấp dẫn.

Chúng tôi đã chuẩn bị cho bạn một cẩm nang về cách viết kịch bản.

Cấu trúc kịch bản — nền tảng

Mỗi kịch bản đều dựa trên một cấu trúc tự sự được cân nhắc kỹ lưỡng cùng những yếu tố kỹ thuật giúp biến nó thành tác phẩm thực tế.

Cấu trúc câu chuyện

Mọi tác phẩm đều phải có phần mở đầu, phát triển và kết thúc. Quy tắc do Aristotle đặt ra hơn 25 thế kỷ trước vẫn được áp dụng cho đến ngày nay và hầu như không thay đổi. Nguyên tắc này cũng áp dụng cho việc viết kịch bản:

• mở đầu (hồi một), thường được gọi là phần giới thiệu — đưa người đọc (hoặc khán giả) vào câu chuyện và bầu không khí, đồng thời giới thiệu nhân vật. Điều quan trọng là khán giả hình thành phản ứng cảm xúc với nhân vật, chẳng hạn như yêu mến, đồng cảm, v.v.;
• phần phát triển:
  ✓ điểm ngoặt thứ nhất — mở màn cho diễn biến chính; nhân vật phải có mục tiêu hoặc nhiệm vụ cần hoàn thành;
  ✓ hồi hai (còn gọi là phần đối đầu) — những nỗ lực của nhân vật chính, cuộc đấu tranh với thực tế và các nhân vật khác;
  ✓ điểm ngoặt thứ hai — sự đảo chiều, lời giải cho bí ẩn và khép lại những cuộc đấu tranh;
• kết thúc (hồi ba), còn được gọi là phần kết — tổng kết số phận của các nhân vật; nhân vật chính khám phá ra một sự thật nào đó về bản thân và/hoặc thế giới.

Các yếu tố kỹ thuật

Khi viết kịch bản, bạn cũng cần nhớ đến hai yếu tố quan trọng trong cấu trúc. Chúng sẽ là chỉ dẫn cụ thể cho những người tham gia hiện thực hóa ý tưởng của bạn:

• chỉ dẫn sân khấu — các hướng dẫn và giải thích nhằm tạo dựng bối cảnh, không khí phù hợp (mô tả cách nói, ngoại hình nhân vật, môi trường xung quanh và đạo cụ);
• đối thoại — những lời thoại do các nhân vật xuất hiện trong văn bản nói ra.

Cách viết kịch bản? 3 giai đoạn then chốt

Viết kịch bản là một quá trình nên được chia thành nhiều giai đoạn — từ ý tưởng, bản tóm tắt cho đến phiên bản hoàn chỉnh.

Ý tưởng câu chuyện

Nền tảng của mọi kịch bản là một ý tưởng. Nếu bạn đã có một câu chuyện thú vị trong đầu — thật tuyệt. Nếu chưa, nhưng muốn bước vào thế giới biên kịch, dưới đây là một số cách đã được kiểm chứng để tìm cảm hứng.

1. Phân tích câu chuyện của gia đình và bạn bè – chúng thường ẩn chứa những cảm xúc mạnh mẽ và yếu tố kịch tính, có thể trở thành nền móng cho một kịch bản cuốn hút. Trong trường hợp này, bạn nên bảo đảm danh tính nhân vật được ẩn đi và nêu rõ mọi điểm tương đồng với sự kiện hoặc con người có thật chỉ là ngẫu nhiên.
2. Lấy cảm hứng từ những sự kiện có thật trên thế giới – cả sự kiện đương thời lẫn lịch sử. Truyền thông, kho lưu trữ và các cơ sở dữ liệu trực tuyến là những nguồn cảm hứng tuyệt vời. Bạn không nhất thiết phải giới hạn mình trong thời hiện đại — Titanic là một ví dụ, khi kịch bản dựa trên những sự kiện xảy ra từ hơn một thế kỷ trước.
3. Tìm đến văn học – tiểu thuyết, phóng sự hay tiểu sử thường chứa những mô-típ có thể được phát triển theo hướng sáng tạo. Nếu muốn sử dụng một câu chuyện cụ thể, hãy lưu ý đến vấn đề pháp lý — việc chuyển thể cần có sự đồng ý của chủ sở hữu bản quyền.

Bản tóm tắt

Trước khi bắt đầu viết bản kịch bản hoàn chỉnh, hãy sắp xếp câu chuyện thành ba dạng ngắn: logline, synopsis và treatment.

Sau logline, hãy tạo synopsis – bản tóm tắt ngắn của câu chuyện được chia theo các hồi, với hai điểm ngoặt then chốt trong mỗi hồi.

Tiếp theo, hãy xây dựng treatment, tức bản mô tả chi tiết cốt truyện. Hãy đưa vào các cú đảo chiều, trình tự sự kiện, mối quan hệ giữa các nhân vật, động cơ và xung đột của họ. Bỏ qua đối thoại — chỉ nên đưa vào những câu trích dẫn then chốt.

Viết kịch bản hoàn chỉnh

Bạn đã có ý tưởng và kế hoạch ban đầu — đã đến lúc bắt tay vào viết kịch bản, tức phát triển bộ khung có sẵn thành một hệ thống đầy đủ các cảnh và đoạn đối thoại.

Hãy ghi nhớ một số nguyên tắc:

• liệt kê tất cả nhân vật;
• viết chỉ dẫn sân khấu ngắn gọn, cụ thể (đừng viết rằng “mặt trời đã khuất sau đường chân trời, bầu trời ngày càng chuyển sang màu xanh đậm”, mà chỉ cần viết rằng trời tối dần);
• viết ở thì hiện tại;
• chia các sự kiện thành từng cảnh (mỗi lần thay đổi địa điểm là một cảnh mới);
• chỉ mô tả những gì có thể nhìn thấy và nghe thấy (đừng viết nhân vật đang suy nghĩ gì).

Bạn không nhất thiết phải bắt đầu bằng một màn mở đầu hoành tráng — nếu điều quan trọng nhất với bạn là phần kết và những gì xảy ra với nhân vật, hãy viết cảnh cuối trước, rồi tạo ra các tình huống dẫn đến cảnh đó.

Kịch bản — ví dụ

Dưới đây là một cảnh ngắn minh họa cách trình bày một kịch bản được định dạng đúng.

Kịch bản phim được trình bày như thế nào — hình thức

Bạn cần ghi nhớ một số nguyên tắc định dạng.

1. Sử dụng phông Courier hoặc Courier New, cỡ 12 pt.
2. Cỡ chữ phải thống nhất trong toàn bộ kịch bản.
3. Sử dụng giãn dòng đơn. Theo quy ước phổ biến, một trang kịch bản tương đương khoảng một phút thời lượng phim.
4. Trang tiêu đề phải có tên tác phẩm đặt ở giữa; thông tin tác giả (họ tên và thông tin liên hệ) nên được đặt ở phía dưới.
5. Số trang đặt ở phía trên, bên phải. Bắt đầu đánh số từ trang thứ hai.
6. Mỗi cảnh phải có tiêu đề viết từ lề trái, dùng chữ in hoa và ký hiệu INT./EXT. để cho biết cảnh diễn ra trong nhà hay ngoài trời, kèm địa điểm và thời gian cụ thể.
7. Đặt phần chỉ dẫn sân khấu (mô tả hành động) bên dưới tiêu đề cảnh, viết liền từ lề trái.
8. Viết tên nhân vật bằng chữ in hoa, đặc biệt khi nhân vật xuất hiện lần đầu, và đặt ở giữa dòng. Bạn có thể ghi tuổi ước tính trong ngoặc. Đối thoại nằm trong cột giữa, với lề hẹp hơn phần mô tả.
9. Nếu có chỉ dẫn về cách thể hiện lời thoại, hãy đặt trong ngoặc ngay dưới tên nhân vật, ở vị trí giữa.

Định dạng văn bản có ý nghĩa quan trọng trong kịch bản. Trước hết, nó cho người đọc thấy bạn là một người chuyên nghiệp hay một tay viết nghiệp dư. Việc không tuân thủ các nguyên tắc có thể khiến kịch bản bị từ chối ngay sau khi người đọc xem trang đầu tiên.

Ngay cả khi câu chuyện của bạn có tiềm năng trở thành một bộ phim hấp dẫn, sẽ chẳng ai có cơ hội biết đến nó nếu bản thảo được trình bày cẩu thả. Trong giới điện ảnh, hình thức thường quyết định liệu câu chuyện có được đọc tiếp hay không.