Cách viết bài đánh giá hay: Những nguyên tắc quan trọng

Bài đánh giá là gì?

Khái niệm “bài đánh giá” thường được đồng nhất với việc phân tích một tác phẩm nghệ thuật, nhưng cách hiểu này chưa đầy đủ – bạn cũng có thể đánh giá thiết bị công nghệ hoặc dụng cụ thể thao, chuyến du lịch, ô tô hay mỹ phẩm. Về cơ bản, mọi thứ đều có thể được nhận xét. Đôi khi, một bài đánh giá còn là một nhận xét ngắn trên Google hoặc bình luận về sản phẩm trên website của nhà sản xuất.

Bài đánh giá cũng không nhất thiết phải là văn bản viết; nó có thể được trình bày bằng lời nói, chẳng hạn như một video trên YouTube. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tập trung vào bài đánh giá dạng văn bản. Tuy nhiên, phần lớn lời khuyên cũng có thể áp dụng cho các bài đánh giá “nói”, vốn thường có cấu trúc và phong cách tương tự.

Trên thực tế, điều đó có nghĩa là các nguyên tắc viết bài đánh giá vẫn tương tự nhau, dù bạn đang tìm hiểu cách đánh giá một cuốn sách, một bộ phim hay một sản phẩm hoặc sự kiện khác.

Cách viết bài đánh giá? Những nguyên tắc cơ bản

Không có tiêu chí cứng nhắc nào mà mọi bài đánh giá bắt buộc phải đáp ứng. Đây là một dạng văn phong báo chí, linh hoạt hơn so với các văn bản học thuật chẳng hạn. Hình thức này cho phép tác giả tự do thể hiện góc nhìn và lựa chọn cách tiếp cận chủ đề. Tuy vậy, vẫn có một số yếu tố đặc trưng giúp phân biệt bài đánh giá với những dạng văn bản khác. Vậy viết bài đánh giá như thế nào?

Một bài đánh giá nên bao gồm:

• thông tin về tác phẩm được đề cập (khái quát cốt truyện, giới thiệu đạo diễn hoặc tác giả…);
• mô tả kết hợp với phân tích và diễn giải các thành phần của tác phẩm (diễn xuất, lựa chọn âm nhạc, hình ảnh…);
• đánh giá của bạn về tác phẩm.

Tóm lại, bài đánh giá cần kết hợp quan điểm chủ quan với những đặc điểm khách quan của tác phẩm, đồng thời phân tích và đánh giá từng yếu tố. Bài viết thường kết thúc bằng phần tổng kết, trong đó bạn đưa ra khuyến nghị có nên sử dụng hoặc thưởng thức sản phẩm được đánh giá hay không. Nhìn chung, bài đánh giá cũng không nên quá dài. Những văn bản dài hơn 5.000 ký tự, tính cả khoảng trắng, thường chỉ xuất hiện trên các tạp chí chuyên ngành và cổng thông tin chuyên môn.

Cách viết một bài đánh giá hay?

Sau khi đã xác định bài đánh giá là gì, hãy cùng tìm hiểu cách viết một bài thật tốt. Làm thế nào để đánh giá vừa có cơ sở vừa thú vị? Làm sao để lập luận cho quan điểm của mình một cách thuyết phục?

Xác định độc giả

Hãy dành thời gian suy nghĩ bạn đang viết cho ai. Bài đánh giá sẽ được đăng ở đâu? Ai sẽ đọc nó? Đây là yếu tố rất quan trọng để xác định giọng điệu và phong cách phù hợp. Bài viết dành cho các chuyên gia trong một lĩnh vực sẽ khác với bài viết dành cho người mới hoặc những người chỉ quan tâm đến chủ đề như một sở thích.

Bài viết dành cho nhóm đầu tiên có thể sử dụng thuật ngữ chuyên ngành, dài hơn và chi tiết hơn. Ngược lại, bài đánh giá hướng đến độc giả trẻ, chẳng hạn đăng trên bản tin trường học, nên dễ tiếp cận và nhẹ nhàng. Điều chỉnh phong cách theo độc giả là một trong những kỹ năng then chốt khi viết bài đánh giá.

Suy nghĩ về bố cục và cấu trúc

Hãy chú ý đến tính logic của lập luận. Cách tệ nhất để viết bài đánh giá là tạo ra một “dòng ý thức” lộn xộn – liên tục đưa ra những câu văn và nhận xét không liên quan đến nhau. Chẳng hạn, bạn viết một câu về diễn xuất, rồi chuyển sang cuộc đời đạo diễn, sau đó đánh giá toàn bộ tác phẩm và bất ngờ quay lại đề cập đến phần nhạc phim…

Sự hỗn loạn không bao giờ là người dẫn đường tốt. Vì vậy, trước khi bắt đầu viết, hãy lên kế hoạch cho từng phần nội dung để toàn bài có cảm giác mạch lạc, có chủ đích và hợp lý. Lý tưởng nhất là các đoạn văn sau được phát triển tự nhiên từ những đoạn trước.

Khi viết bài đánh giá, bạn nên xây dựng mở bài, thân bài và kết bài có phần tổng kết rõ ràng. Những từ nối như “thứ nhất (thứ hai, thứ ba…)”, “mặt khác”, “ở một khía cạnh khác”, “tuy nhiên”, “một vấn đề khác của cuốn sách là…”, “một ưu điểm khác của bộ phim là…”, “tóm lại”… cũng giúp bạn kiểm soát bố cục.

Bố cục tiêu chuẩn của bài đánh giá

Nếu chưa biết sắp xếp bài đánh giá ra sao, bạn có thể áp dụng cách chia tuy quen thuộc nhưng hiệu quả sau:

1. Đoạn đầu tiên: mở bài – giới thiệu tác phẩm (thể loại, tác giả, năm phát hành hoặc sản xuất…)
2. Đoạn thứ hai: mô tả tác phẩm (khái quát cốt truyện, chủ đề và phong cách).
3. Đoạn thứ ba: ưu điểm của tác phẩm, tức những điểm làm tốt và điều bạn yêu thích.
4. Đoạn thứ tư: nhược điểm của tác phẩm, tức những điểm chưa tốt và điều bạn không thích.
5. Đoạn thứ năm: tổng kết, tức đánh giá cuối cùng sau khi cân nhắc mọi ưu và nhược điểm.

Bố cục này phù hợp cả khi bạn viết đánh giá sách, đánh giá phim hoặc đánh giá series.

Đừng kể lại toàn bộ cốt truyện

Hãy nhớ rằng bài đánh giá chủ yếu hướng đến những người chưa biết tác phẩm và đang cân nhắc có nên mua cuốn sách hoặc trò chơi đó hay không. Vì vậy, tuyệt đối tránh tiết lộ nội dung quan trọng! Đây là phép lịch sự bất thành văn của mọi người đánh giá. Bạn chắc chắn không muốn làm hỏng trải nghiệm xem phim hoặc đọc sách của người khác.

Do đó, hãy chỉ viết về cốt truyện ở mức khái quát và tuyệt đối không tiết lộ phần kết. Chỉ cần phác họa điểm xuất phát của câu chuyện: điều gì xảy ra lúc đầu, diễn biến bắt đầu từ đâu, đồng thời giới thiệu những tuyến nội dung quan trọng nhất.

Giải thích cho ý kiến của bạn

Tránh những nhận xét trống rỗng như “diễn xuất thật tệ” hoặc “cuốn sách thật nhàm chán”. Chúng quá chủ quan và dễ trở nên thiếu công bằng. Cốt lõi của việc viết bài đánh giá là biết hỗ trợ quan điểm bằng những lập luận cụ thể. Người đọc không chỉ cần biết bạn nghĩ gì về tác phẩm mà quan trọng hơn là vì sao bạn lại đánh giá như vậy.

Làm thế nào để học cách lập luận tốt?

Một bài đánh giá có giá trị và cơ sở không thể chỉ bao gồm những phán xét chủ quan. Bên cạnh lớp nội dung đánh giá, bài viết còn phải có lớp thông tin: cung cấp dữ kiện cụ thể về tác phẩm và phân tích các đặc điểm của nó.

• Đưa ra ví dụ – đây là cách đơn giản và hiệu quả để chứng minh quan điểm, cho người đọc thấy rõ bạn đang nói về điều gì. Nếu cho rằng cuốn sách được viết rất tệ, hãy trích dẫn một đoạn văn. Nếu nói trò chơi có quá nhiều lỗi, hãy mô tả một lỗi cụ thể.
• Sử dụng thủ pháp tu từ – kiến thức về tu từ học có thể rất hữu ích cho người viết đánh giá. Những nguyên tắc lập luận từng học cũng có thể giúp bạn trình bày luận điểm chặt chẽ hơn.
• Luôn tự hỏi “tại sao?” – mỗi khi đưa ra một ý kiến hoặc nhận định, hãy kiểm tra xem bài đánh giá đã trả lời câu hỏi “tại sao?” hay chưa. Nói cách khác, mọi quan điểm đều cần được hỗ trợ bằng một hoặc nhiều lập luận.

Mở rộng vốn từ và học các từ đồng nghĩa

Một lỗi phổ biến của người viết đánh giá là chỉ sử dụng những từ cơ bản như “hay”, “dở”, “tuyệt vời”, “tệ”, “nhàm chán” và “thú vị”. Tiếng Việt có vốn từ phong phú, cho phép bạn mô tả sự vật một cách chính xác. Khung hình trong phim có thể mang tính ấn tượng, âm nhạc có thể u sầu, còn ngôn ngữ của tiểu thuyết có thể quyết liệt và tàn khốc.

Nếu thiếu những cách diễn đạt như vậy, hãy tham khảo từ điển đồng nghĩa để cải thiện vốn từ. Bạn cũng nên đọc bài đánh giá của những tác giả khác và học hỏi cách họ mô tả thế giới đa dạng, sinh động đến thế nào.

Thực hiện nghiên cứu

Hãy cố gắng tìm hiểu thêm về tác phẩm được đánh giá và chia sẻ một phần kiến thức đó với độc giả. Đọc thêm và nghiên cứu. Những người đánh giá khác đã viết gì? Tác phẩm được công chúng đón nhận ra sao? Điều gì đã truyền cảm hứng cho những người tạo ra trò chơi này? Bộ phim từng nhận những giải thưởng nào? Ai đã dịch cuốn sách? Tựa đề album này gợi nhắc đến điều gì?

Nhờ vậy, bạn không chỉ truyền đạt cảm nhận và ý kiến cá nhân mà còn cung cấp những sự thật khách quan. Tìm hiểu suy nghĩ của tác giả, người đánh giá và cộng đồng mạng sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về cuốn sách hoặc bộ phim, đặc biệt khi tác phẩm khó tiếp cận và bạn chưa chắc mình đã hiểu đúng. Một câu chuyện hậu trường thú vị hoặc lời chia sẻ của nhà văn cũng luôn làm bài viết phong phú hơn. Tuy nhiên, hãy chỉ sử dụng những thông tin đã được kiểm chứng.

Cách viết bài đánh giá? Đặc điểm của một bài đánh giá xuất sắc

Bạn muốn hoàn thiện bài viết hơn nữa? Bạn muốn đạt kết quả xuất sắc thay vì chỉ ở mức khá? Tuyệt vời! Dưới đây là một số gợi ý giúp bài đánh giá của bạn nổi bật hơn – những lời khuyên dành cho người viết nghiêm túc.

Chăm chút cho tiêu đề hấp dẫn

Tiêu đề là yếu tố đầu tiên người đọc nhìn thấy và cũng là thứ khiến họ muốn tìm hiểu toàn bộ bài viết. Vì vậy, hãy tìm một ý tưởng hay, đủ thu hút và khơi gợi sự tò mò. Một tiêu đề độc đáo, thậm chí có tính khiêu khích hoặc gây tranh luận, đặc biệt quan trọng với các bài đăng trên Internet.

Bên cạnh vị trí trên công cụ tìm kiếm và uy tín của website, tiêu đề chính là yếu tố thuyết phục người đọc nhấp vào bài viết của bạn. Tuy nhiên, không phải lúc nào bạn cũng được tự đặt tiêu đề: điều này phụ thuộc vào định dạng của tạp chí hoặc cổng thông tin; nhiều khi tiêu đề đơn giản chỉ là tên sản phẩm hoặc tác phẩm văn hóa được đánh giá.

Đặt tác phẩm trong bối cảnh

Đây là yêu cầu dành cho người viết nâng cao vì nó đòi hỏi kiến thức, vốn hiểu biết và sự am tường văn hóa. Không tác phẩm nào tồn tại trong khoảng không – sách là một phần của văn học, phim là một phần của điện ảnh. Bạn càng hiểu rõ văn học, bài đánh giá về một cuốn sách cụ thể càng sắc sảo; bạn càng biết nhiều về điện ảnh, đánh giá dành cho một bộ phim càng chính xác. Vì vậy, nếu muốn trở thành người đánh giá hoặc nhà phê bình chuyên nghiệp, bạn phải không ngừng đào sâu kiến thức trong lĩnh vực đã chọn.

Kiến thức đó giúp bạn viết những bài đánh giá chuyên nghiệp, có cơ sở và giàu chuyên môn, đồng thời phát biểu với tư cách một chuyên gia cũng như một người yêu nghệ thuật. Vốn hiểu biết rộng cho phép bạn làm bài đánh giá phong phú hơn, vì bạn có thể:

• nhận ra những liên hệ với các tác phẩm và trào lưu khác, đồng thời chỉ ra nguồn cảm hứng của tác giả. Xác định tác phẩm này giống hoặc gợi nhớ đến tác phẩm nào khác, chẳng hạn nhận ra ảnh hưởng của The Beatles trong một ca khúc;
• xác định phong cách và thể loại của tác phẩm (đó là phim noir hay tiểu thuyết hậu hiện đại?);
• liên hệ rộng hơn với truyền thống của thể loại (chẳng hạn các trò chơi nhập vai khác) hoặc những tác phẩm khác của cùng tác giả, như các bộ phim trước đó của đạo diễn – từ đó cân nhắc mức độ tiến bộ và độc đáo của tác phẩm;
• sử dụng thuật ngữ chuyên ngành cùng kiến thức chuyên môn và kỹ thuật (chẳng hạn nhận xét về dựng phim hoặc đồ họa trong trò chơi điện tử).

Cố gắng chạm đến cốt lõi

“Chén Thánh” của mỗi người viết đánh giá là gì? Đó là khám phá bản chất của tác phẩm, nắm bắt trong bài viết điều quan trọng nhất và yếu tố làm nên sự đặc biệt của tác phẩm. Đây không phải việc dễ dàng, nhưng rất đáng thử, dù chỉ vì sự thỏa mãn cá nhân. Bạn có thể bắt đầu bằng cách trả lời một trong những câu hỏi sau:

• Điều gì khiến tác phẩm nổi bật so với những tác phẩm khác? Sự độc đáo của nó nằm ở đâu?
• Theo bạn, tác phẩm có quan trọng và cần thiết không? Nếu có, vì sao?
• Tác phẩm chứa đựng quan niệm hoặc triết lý nào về thế giới?
• Tác phẩm đã dạy bạn điều gì và để lại cho bạn những suy ngẫm nào?
• Vẻ đẹp của tác phẩm nằm ở đâu? Bạn có thể định nghĩa hoặc diễn đạt vẻ đẹp ấy trong một hay hai câu không?

Bạn đang đánh giá một tác phẩm mà mình cho là hoàn toàn thất bại? Khi đó cũng hãy cố gắng chạm đến cốt lõi – cốt lõi của vấn đề. Hãy tìm hiểu điều gì khiến bộ phim, bài hát hoặc cuốn sách không thành công. Vấn đề chính xuất hiện ở đâu? Từ yếu tố nào mà toàn bộ tác phẩm bắt đầu sa sút?

Hãy投入 tâm sức

Những bài đánh giá hay nhất là những bài thể hiện rõ niềm đam mê và sự投入 của tác giả; người đọc cảm nhận được rằng tác giả thực sự muốn chia sẻ với thế giới những quan sát của mình về tác phẩm. Vì vậy, bạn sẽ dễ viết nhất về một bộ phim hoặc cuốn sách đã gợi lên trong bạn những cảm xúc mạnh mẽ – dù bạn cực kỳ yêu thích hay vô cùng thất vọng về nó.

Ngay cả khi chủ đề không đặc biệt hấp dẫn, hãy cố gắng khơi dậy sự tò mò chân thật trong bản thân. Khi đó, bài đánh giá gần như sẽ tự được viết ra.

Đừng ngại phong cách riêng

Bài đánh giá là một dạng văn phong báo chí, vì vậy bạn có thể sử dụng lối viết nhẹ nhàng, hài hước, thậm chí cả cách diễn đạt đời thường. Ngoại lệ chủ yếu là các bài đánh giá đăng trên tạp chí học thuật, vốn cần trang trọng và tiết chế hơn. Với bài viết cho trường học, bạn cũng không nên lạm dụng tiếng lóng vì không thể biết giáo viên sẽ phản ứng thế nào.

Ngoài hai trường hợp đó, bài đánh giá thường là một hình thức nhẹ nhàng, và việc đọc nó trước hết phải mang lại niềm vui cho độc giả. Vì vậy, đừng ngại những ý tưởng khác thường hoặc cách diễn đạt không theo khuôn mẫu. Bạn có thể làm người đọc bật cười hoặc gây bất ngờ bằng hình thức trình bày. Giới hạn duy nhất là trí tưởng tượng và tài năng của chính bạn.

Bài đánh giá – ví dụ

Bạn muốn biết một bài đánh giá được viết tốt trông như thế nào trong thực tế? Dưới đây là ba ví dụ ngắn – đánh giá sách, phim và một vở kịch – cho thấy cách kết hợp phần mô tả, nhận xét và lập luận.

Ví dụ đánh giá sách

Ví dụ đánh giá phim

Ví dụ đánh giá một vở kịch

Hy vọng hướng dẫn ngắn này về cách viết bài đánh giá sẽ giúp bạn tạo ra một bài viết thực sự thỏa đáng.