Khả năng viết trôi chảy có thực sự tồn tại?

Khả năng viết trôi chảy là gì?

Cụm từ này chưa có một định nghĩa thống nhất, dù ý nghĩa của nó khá dễ hình dung. Khi liên tưởng đến một ngòi bút lướt nhẹ trên trang giấy, ta có thể giải thích khả năng này như sau:

Khả năng này giúp người viết dễ dàng và nhanh chóng tạo ra nội dung dễ đọc, có sức thu hút độc giả.

Việc khả năng viết trôi chảy là tố chất bẩm sinh hay có thể học được vẫn còn là chủ đề gây tranh luận. Thậm chí, một số người cho rằng khả năng ấy hoàn toàn không tồn tại.

Hôm nay, chúng ta sẽ bàn về một vấn đề thiết thực hơn: liệu khả năng viết trôi chảy có thực sự là phẩm chất của những người viết giỏi, giúp tạo nên bài viết chất lượng cao? Thiếu phẩm chất này có đồng nghĩa với việc không thể theo nghề viết? Những phần dưới đây sẽ giúp làm rõ các câu hỏi đó.

Khả năng viết trôi chảy có tồn tại không?

Một nguyên lý ngôn ngữ học cho rằng việc hình thành từ ngữ xuất phát từ nhu cầu sử dụng. Nếu có cách gọi “khả năng viết trôi chảy”, điều đó có nghĩa là một số bài viết thực sự hấp dẫn và dễ đọc hơn những bài khác. Có người viết quảng cáo cuốn hút hơn người khác; đọc một bài viết có thể giống như được xoa dịu tâm hồn, nhưng cũng có thể như đi trên một con đường đầy ổ gà.

Nhận xét đơn giản ấy đã có một tên gọi riêng. Và tên gọi này cũng đáp ứng tốt mục đích giao tiếp: chúng ta có thể nói thẳng rằng người này viết trôi chảy, còn người kia thì không.

Vấn đề là cách khái quát bằng ngôn từ ấy bỏ qua sự phức tạp của toàn bộ câu chuyện. Khả năng viết trôi chảy không phải một nhãn phân loại chỉ có hai trạng thái “có” hoặc “không”, được định sẵn từ trong bụng mẹ hay có được sau khi hoàn thành một khóa học đắt tiền. Đúng hơn, nó là một phổ liên tục với nhiều mức độ nằm giữa 0 và 1. Nói cách khác, mỗi người viết có thể đáp ứng những tiêu chí mà chúng ta thường gọi là viết trôi chảy ở mức độ cao hoặc thấp khác nhau.

Khả năng viết trôi chảy phụ thuộc vào điều gì?

Chúng ta đã biết thực tế không chỉ có hai màu đen và trắng. Khả năng viết trôi chảy không phải thứ có thể đơn giản nhận được hoặc mất đi. Vậy điều gì khiến một số người viết nhẹ nhàng, tự nhiên, còn những người khác lại gặp khó khăn? Có hai yếu tố chi phối điều này. Một yếu tố nằm trong đầu chúng ta, yếu tố còn lại nằm ở chính nội dung chúng ta viết.

Cấu trúc mạng lưới thần kinh

Mỗi người nhận thức và trải nghiệm thế giới theo cách riêng. Bộ gen độc nhất cùng những trải nghiệm cá nhân hình thành nên tính cách, bao gồm cả cách tư duy. Nếu chỉ riêng nồng độ testosterone trong máu, ở nam giới vào khoảng 20–30 nmol/l, đã có thể ảnh hưởng đáng kể đến hành vi, thì chúng ta phải nói thế nào về các tế bào thần kinh trong não, với số lượng ước tính lên tới 150.000.000.000, khi mỗi tế bào còn tạo ra các kết nối, hay khớp thần kinh, với 10.000 tế bào khác?

Mạng lưới thần kinh phức tạp như vậy góp phần tạo nên lối suy luận riêng của mỗi người. Vì chữ viết thực chất là sự biểu đạt suy nghĩ thông qua một hệ thống ký hiệu quy ước, mỗi chúng ta đều tạo câu theo cách khác nhau. Đây cũng là một trong những lý do không có hai phong cách viết hoàn toàn giống nhau, và máy móc không thể tạo nội dung theo đúng cách con người làm.

Sự đa dạng về năng lực viết phản ánh cấu trúc tư duy độc đáo của mỗi người. Cần nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa là tồn tại một vùng não chuyên biệt hay một cấu hình tế bào thần kinh đặc biệt tạo ra khả năng viết trôi chảy. Chúng ta đang nói về một đặc điểm có nhiều mức độ, chứ không phải chỉ có hoặc không. Vì vậy, chỉ có thể khẳng định rằng một số người đơn giản là có tố chất thuận lợi hơn trong việc diễn đạt suy nghĩ bằng chữ viết.

Đặc thù của công việc được giao

Những đặc điểm nội tại của mỗi người quyết định năng lực ngôn ngữ, trong đó có kỹ năng viết. Tuy nhiên, tốc độ, sự trôi chảy và tự nhiên khi viết chủ yếu phụ thuộc vào yêu cầu của công việc, tức là những thông tin chúng ta cần truyền đạt.

Nếu công việc không đòi hỏi quá nhiều suy ngẫm, việc duy trì lối viết trôi chảy sẽ dễ dàng hơn nhiều. Bạn gần như có thể “sản xuất” từng câu chữ với hiệu suất rất cao. Ngược lại, khi gặp một nhiệm vụ phức tạp, đòi hỏi chiều sâu chuyên môn, sự trôi chảy ấy lập tức biến mất. Có phải năng lực viết đột nhiên suy giảm? Không, chỉ là chủ đề đó đòi hỏi sự thận trọng và suy nghĩ kỹ lưỡng hơn nhiều, khiến việc viết không còn nhẹ nhàng, tự nhiên.

Nếu công việc đòi hỏi suy ngẫm sâu hơn, việc tạo ra những câu văn chuẩn xác sẽ khó khăn hơn. Đây là đặc tính tự nhiên của chữ viết, bởi nó chỉ đóng vai trò cầu nối giữa suy nghĩ và trang giấy. Càng có nhiều vấn đề khó và phức tạp, quá trình viết càng chậm — trong tình huống ấy, những đặc điểm được gọi là khả năng viết trôi chảy sẽ bị hạn chế đáng kể.